Obsesif Kompulsif Bozukluk ( OKB )
Saplantı-Zorlantı Hastalığı
1 . Obsesif Kompulsif Bozukluk ( OKB )
Birçok kişinin aşırı temizlik, titizlik, düzenlilik, eşya veya para biriktirme, simetriye önem verme, kapıyı-ocağı kontrol etme gibi çeşitli takıntıları, kuruntuları, saçma bulduğu halde yapmak zorunda kaldığı davranış ve düşünceleri olabilir. Çoğunlukla bunlar önemli bir zaman kaybına veya ciddi bir sıkıntıya neden olmazlar.
Ancak, bazı kişiler aşırı ve saçma buldukları halde bu davranış ve düşüncelerini tekrar tekrar yapmaya ve sürdürmeye devam ederler. Bu durum önemli oranda zaman kaybına yol açar, belirgin bir sıkıntı verir ve kişiyi zorlamaya, yaşamla, kendisiyle ve çevresiyle ilişkisini bozmaya başlarsa, üzerinde durmak ve bunun ruhsal bir sorun olabileceğini düşünmek gerekir .Bu, psikiyatrideki adıyla Obsesif -Kompulsif Bozukluk - OKB (Saplantı-Zorlantı Hastalığı) olabilir .
Obsesyonlar ( saplantılar ), irade dışı gelen, kişiyi tedirgin eden veya sıkıntı veren, bilinçli bir çaba ile kovulamayan yineleyici düşüncelerdir. Kompulsiyonlar (zorlantılar) ise çoğu kez obsesif düşünceleri kovma veya bu düşüncelerin verdiği sıkıntıyı azaltmak için yapılan ve istemeden yinelenen hareketlerdir.
Ocağı ya da evinin kapısını kapatıp kapatmadığından emin olamayan (obsesyon) bir kişinin, tekrar tekrar kapıyı, ocağı kontrol etmesi (kompulsiyon), para ya da herhangi bir eşyaya dokunduğunda elinin kirlendiğini obsesif bir şekilde düşünen bir kişinin el yıkama tutkusu (kompulsiyon) gibi davranışlar OKB'nin en sık rastlanan örnekleridir .
2 . Obsesyon ve Kompulsiyonların Özellikleri:
Obsesyonlar (saplantılar , takıntılar):
Kaygı ve sıkıntıya yol açan, kişi tarafından saçma bulunan, inatçı ve zorlayıcı düşünce, fikir, dürtü ve hayallerdir. (Örneğin insanların ellerinin kirli ve mikroplarla bulaşık olduğunu düşünen kişi birlikte yaşadığı insanlar için de aynı şeyi düşünmektedir.)
Kişi bu düşüncelerin kendi iradesi altında olmadığını bilir.(Kişi bu insanların temiz olduklarını bilse bile saçma bulduğu bu düşünce sürekli kafasını kurcalamaya devam eder.) Kişiler bu düşünce ve dürtüleri bastırmaya veya yok saymaya çalışırlar veya bunları bir başka düşünce veya hareketle (yani kompulsiyonla) gidermeye çalışırla . (Kişi bu takıntısını zihninden uzaklaştırmaya çalışır veya sık sık ellerini yıkar )
Kompulsiyonlar (zorlantılar):
Tekrarlayıcı davranış veya zihinsel eylemlerdir. (tokalaşmakla ellerinin kirlendiğini düşünen bir kişi sürekli ellerini yıkar) Amaçları herhangi bir zevk veya mutluluk sağlamak değil, obsesyona eşlik eden sıkıntıyı azaltmak ya da korkulan bir durum veya olayı engellemektir. (ellerini bu derece sık yıkamak kişinin hoşuna gitmemektedir, amacı elinin kirlendiğine dair olan sıkıntısını azaltmaktır ) Kompulsiyonlar açıkça abartılıdır ve amaçladıkları şeyle aralarında mantıksal bağlantıları yoktur. (kişinin elleri yıkanmaktan tahriş olmuştur ve ortada bu derece el yıkamayı gerektirecek bir kirlenme yoktur.)
3 . Bazı Obsesyon ve Kompulsiyon Türleri:
Obsesyonlar (saplantılar , takıntılar):
Kaygı ve sıkıntıya yol açan, kişi tarafından saçma bulunan, inatçı ve zorlayıcı düşünce, fikir, dürtü ve hayallerdir. (Örneğin insanların ellerinin kirli ve mikroplarla bulaşık olduğunu düşünen kişi birlikte yaşadığı insanlar için de aynı şeyi düşünmektedir.)
Kişi bu düşüncelerin kendi iradesi altında olmadığını bilir.(Kişi bu insanların temiz olduklarını bilse bile saçma bulduğu bu düşünce sürekli kafasını kurcalamaya devam eder.) Kişiler bu düşünce ve dürtüleri bastırmaya veya yok saymaya çalışırlar veya bunları bir başka düşünce veya hareketle (yani kompulsiyonla) gidermeye çalışırla . (Kişi bu takıntısını zihninden uzaklaştırmaya çalışır veya sık sık ellerini yıkar )
Kompulsiyonlar (zorlantılar):
Tekrarlayıcı davranış veya zihinsel eylemlerdir. (tokalaşmakla ellerinin kirlendiğini düşünen bir kişi sürekli ellerini yıkar) Amaçları herhangi bir zevk veya mutluluk sağlamak değil, obsesyona eşlik eden sıkıntıyı azaltmak ya da korkulan bir durum veya olayı engellemektir. (ellerini bu derece sık yıkamak kişinin hoşuna gitmemektedir, amacı elinin kirlendiğine dair olan sıkıntısını azaltmaktır ) Kompulsiyonlar açıkça abartılıdır ve amaçladıkları şeyle aralarında mantıksal bağlantıları yoktur. (kişinin elleri yıkanmaktan tahriş olmuştur ve ortada bu derece el yıkamayı gerektirecek bir kirlenme yoktur.)
Bazı Obsesyon ve Kompulsiyon Türleri:
Bulaşma ve temizlik obsesyonları
Bulaşma obsesyonu olan kişiler genellikle mikropların, kirin, idrarın üzerlerine bulaşmasından korkarlar. Saatlerce kendilerini veya vücutlarının bir kısmını yıkayarak, kendilerini ''bulaşmadan'' korumaya çalışırlar. Hatla kendilerine bir şey bulaştıracağını düşündükleri şeylerden kaçarlar. Çevrelerindeki herşeyin bulaşık veya kirli olduğunu düşünürler. Temizlenmediği kaygısıyla saatlerce ve tekrar tekrar ev temizliği yaparlar.
Şüphe obsesyonları
Şüphe obsesyonu olan kişiler bir şeyi yapıp yapmadıklarından emin olamazlar ve bu nedenle yaptıkları şeyleri tekrar tekrar kontrol ederler. Böyle bir kişi sobayı söndürmüş dahi olsa söndürdüğünden emin olamaz ve defalarca sobayı kontrol etmek zorunda kalır .Kapıyı açık unuttuğuna dair şüphesi olan bir kişi sık sık kapıyı kontrol eder .
Düzen obsesyonları
Bu tür obsesyonu olan kişiler her şeyi tamamen doğru bir şekilde düzenlemeye çalışırlar. Birilerinin eşyalarına dokunmasına veya karıştırmasına direnç gösterirler. Düzen uğruna saatlerini harcayabilirler.
Saldırganlık veya zarar verme obsesyonları
Çocuğuna zarar verme veya cinsel hayaller (tekrarlayan pornografik imgeler) bu tür obsesyonlardandır. Bu kişiler yapmayacaklarını bilseler bile çocuklarına zarar vermekten korkarlar ve bu korkularını engelleyemezler. Bu korkuyu hafifletebilmek için bazı şeyleri "doğru sayıda" yapmak zorunda hissederler ( örneğin mutfak lambasını 3 kez açıp kapamak gibi). Böylece, kendilerini veya aile üyelerini hayali bir tehlike veya zarardan koruduklarına inanırlar.
Dini obsesyonlar
Aklına, istemediği halde, tanrıya küfür düşünceleri gelen kişi sayıları lO'ar lO'ar geriye doğru sayarak sıkıntısını hafifletmeye çalışabilir. Çoğunlukla bu tür obsesyonlar kişinin zihnine ibadet yaparken takılır. Kimileri bu yüzden sık sık duaları tekrarlar, tövbe ve ibadet ederler.
Sayma obsesyonları
Bu kişiler düşündükleri ya da gördükleri sayıları saymaktan kendilerini alamazlar. Otomobil plakalarını, evlerin numaralarını, apartmanların kaç kat olduğunu sayarlar. Belli sayılar uğurlu, belli sayılar uğursuzdur. Uğursuz sayı akla gelince hemen uğurlusu ile uzaklaştırılmaya çalışılır.
Diger Özellikler
Pek çok kişi obsesyon ve kompulsiyonlarını ortaya çıkaran durum veya nesnelerden uzak durmaya çalışır ( örneğin, insanlarla tokalaşmaktan kaçınır). Kişide sürekli tereddüt ve kararsızlık dikkati çeker. Bir şeyi kuralına göre yaptım mı yapmadım
mı, yapsam mı yapmasam mı kararsızlıkları içinde ileri derecede bunalır ve kuşkularını yakınlarına tekrar tekrar sorarak onları yıldırırlar.
4 . OKB'nin Sıklığı
Yaklaşık 50 kişiden birinde OKB bulunmaktadır. Ancak birçok kişi; belirtilerinin çok hafif olması, hastalıklarını gizlemeleri, kimseye belli etmek istememeleri veya yıllarca süren hastalıklarını artık benimsemeleri nedeniyle hekime başvurmaktan kaçınır .
5 . Nedeni
Biyolojik ve psikososyal birtakım etkenlerden söz edilmekle birlikte, tam olarak nedeni henüz anlaşılamamıştır.
6 . Tedavi
OKB, uzun süreli ve zamanla iyileşme dönemleri gösterebilen bir hastalıktır. İlaçla ve psikoterapiyle tedavisi mümkündür. İlaç tedavisi ve davranışçı-bilişsel psikoterapinin birlikte kullanıldığı durumlarda çok iyi sonuçlar alınmaktadır.
OKB'lu olan hastaların çoğu dirençli bir şekilde tedavi çalışmalarına karsı koyar onlar tıbbi bir tedavi almayı reddedebilir ve belirlenmiş ev ödevlerine karsı gelerek direnç gösterebilir veya davranış terapisti tarafından verilmiş olan diğer aktivitelere uyum göstermeyebilir.
Psikoterapi
OKB'lu hastalarda yürütülen içgöçü yaklaşımlı tedavilerle ilgili herhangi bir karsılaştırmalı çalışma yapılmaması veya olmaması nedeniyle, bu yaklaşım tanılarının etkinliği konusunda bir şey söylemek zordur. Ancak konu ile ilgili bireysel vaka örnekleri ile yapılan ve basari ile sonuçlanan tedaviler bildirilmektedir. (Salzman 1985)
Bireysel analistler, OKKB in olan hastaların başlangıçtaki ve sonuçtaki değişiklikleri daha iyi göstermişlerdir. Özellikle hastanın karakter özelliklerinin arkasında yatan agresif dürtülerin belirlenmesi veya ortaya konmasına muktedir olduklarında bu durum daha net gözükmektedir.
Analist veya dinamik oryantasyonlu psikiyatrist, OKB'lu hastalardaki semptom gelişiminin seyrini bu tedavi süreci içinde gözlemleme imkanına sahiptir.
Destekleyici tedavi şüphesiz ki özel bir yere sahiptir. Bilindiği gibi OKB hastalarda çeşitli derecede ciddi semptomlar bulunmaktadır. Bu semptomlar da sosyal ve çalışma hayatini etkileyerek negatif bir kısır döngü yaratmaktadır. Bu hastalara destekleyici tedavi uygundur.
Bir profesyonel tarafından sempatik, yakından ilgili, cesaret verici, sürekli ve periyodik bir temas, hasta için hayati fonksiyonlarını yapmaya yardim edebilecektir.
Obsesyonel ritüeller ve anksiyete tolere edilemeyecek bir yoğunluğa ulaşırsa hastayı hastaneye yatırmak gerekebilir. Semptomlar yatışana ve dış dünyanın stres dolu yaşamına dayanabilecek bir güne gelene kadar hastalar hastanede tutulurlar.
Hastanın aile üyeleri, hastanın davranışları nedeniyle ümitsizliğin esiğine sürülmüş olabilirler. Herhangi bir psikoterapik çalışma aile bireyleri üzerine bir takim yaklaşımları da ihtiva etmelidir. Bu çerçevede aile bireylerinin hastaya cevaplarının ve yaklaşımlarının nasıl olmasıyla ilgili tavsiyeler, izahlar, güven, duygusal desteğin temini gibi faktörler üzerinde durulmalıdır.
Diğer Tedaviler
Aile terapisi genellikle aileyi desteklemek için yararlıdır. Ayrıca hastalığa bağlı sonuçlar olan evlilikteki uyumsuzlukların tedavisine de yardım eder. Ayrıca hastanın iyileşmesi için aile bireylerinin tedaviye işbirliğini sağlar.
Grup tedavisi bazı hastalar için destekleyici bir sistem olarak yararlıdır.
Tedaviye dirençli hastalar için, elektro konvulzive tedavi (ECT) ve psikocerrahi önerilebilir. ECT, psikocerrahi kadar yararlı değildir. Ancak cerrahiden önce denenmelidir. OKB de en yaygın psikocerrahi yöntemi cingulotomy'dir. Diğer tedavi yöntemlerine cevap vermeyen %25-30 unda fayda sağlamaktadır.
Psikocerrahinin en yaygın komplikasyonu epilepsi gelişmesidir. Bu durum daima phenytoin (Dilantin) ile tedavi edilerek kontrol altında tutulmalıdır.
Yalnız başına psikocerrahiye cevap vermeyen bazı hastalarda(ki bu hastalar cerrahi öncesi psikoterapi veya davranış terapisine cevap vermeyenlerdi) cerrahiden sonra psikoterapiye ve farmakoterapiye cevap alınabilmektedir.
Kaynakça:
http://lokman.cu.edu.tr/psikiyatri/KAYNAK/pfizer-okb.htm
http://www.hipnoz.com/index.php/Psikiyatrik-hastaliklar/Obsessif-kompulsif-bozukluk.html
